حتما این جمله را بارها شنیدهاید که “اگر نمیتوانی صحبت کنی، پس انگلیسی بلد نیستی”. دقیقا سختی ماجرا همینجاست، چرا که صحبتکردن دشوارترین بخش یادگیری زبان است. حتی کسانی که گرامر و واژگان زیادی میدانند ممکن است نتوانند بهراحتی مکالمه کنند. صحبتکردن به این دلیل دشوارتر است که مغز در لحظهی مکالمه، باید انتخاب واژگان، ساخت جمله، تلفظ و گوشدادن به پاسخ را به طور همزمان انجام دهد و وقتی اضطراب یا ترس از قضاوت وجود داشته باشد، این فرآیندها مختل میشود.
ریشه ترس
ترس از صحبتکردن به زبان دوم، در تحقیقات علمی با عنوان Foreign Language Speaking Anxiety یا “اضطراب گفتاری” شناخته میشود. فشار روانی، ترس از اشتباه یا نگرانی از قضاوت دیگران باعث میشود که زبانآموز احساس کند نمیتواند جملهای بسازد و در عمل در مکالمه گم میشود. این اضطراب باعث میشود که توانایی مغز در دسترسی سریع به واژگان مختل شود. جملات از ذهن فرار میکنند و مکثهای بیمعنی در میان جملات زیاد میشوند. این موارد باعث میشود اعتمادبهنفس گوینده کاهش پیدا کند و پردازش ذهنی زبان کندتر و کماثرتر شود. بهعبارتی، حتی اگر دانش زبانی خوبی داشته باشیم، افزایش اضطراب عملکرد گفتاری را ضعیف میکند.
دلیلهای رایج اضطراب گفتاری
1. ترس از قضاوتشدن و اشتباهکردن
زبانآموزان معمولاً از اشتباه کردن میترسند و نگران هستند که دیگران آنها را قضاوت کنند یا ضعفشان را ببینند. این نگرانی باعث میشود از صحبتکردن طفره بروند یا سکوت کنند. زبانآموزانی که دچار اضطراب گفتاری هستند ترجیح میدهند دیرتر وارد دنیای مکالمه شوند و از فرصتهای تمرین واقعی و موقعیتهایی که با شرکت در آنها مکالمهشان تقویت میشود، دوری میکنند. این اجتناب در کوتاهمدت ممکن است اضطراب را کاهش دهد، اما از آنجایی که فرصتهای واقعی تمرینکردن را از بین میبرد، بهتدریج به مانعی بزرگ برای پیشرفتشان تبدیل میشود.
2. کمبود واژگان و استراتژیهای گفتاری
وقتی فردی دایره واژگان کافی نداشته باشد و یا مغزش نتواند سریع به واژهی مناسب دسترسی پیدا کند، دچار استرس میشود و اضطراب عملکردیاش افزایش پیدا میکند. بنابراین تقویت دایرهی واژگان و تمرین روزانهی عبارتهای کاربردی و تلاش برای استفاده از آنها در جملهسازی باعث میشود مغز گزینههای زیادی برای استفاده در موقعیتهای مختلف داشته باشد. به همین دلیل تسلط بر واژگان زبان دوم باید در مراحل ابتدایی مسیر یادگیری مورد توجه ویژه قرار گیرند.
3. بیانگیزهگی و ترس از تکرار اشتباه
برخی زبانآموزان به دلیل تجربههای منفی قبلی یا عدم تمرین کافی، نسبت به مکالمه بیانگیزه میشوند و همین بیانگیزگی استرس را بیشتر میکند. تنها چند اشتباه ساده در تجربههای قبلی، میتواند اضطراب را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. بسیاری از زبانآموزان فکر میکنند طرف مقابل در مکالمه از آنها بهتر است. به عبارت دیگر میتوان گفت که ذهنشان همیشه از قبل بازنده است. همین موضوع باعث میشود از شرکت فعال در مکالمه دوری کنند و انگیزهای برای تعامل بیشتر در آنها وجود ندارد.
راهکارهای علمی برای کنارگذاشتن ترس
1. تغییر ذهنیت درباره اشتباه
ذهنیت خود را نسبت به اشتباه تغییر دهید. کسانی که اشتباه را جزئی طبیعی از یادگیری میدانند، اضطراب کمتر و اعتمادبهنفس بیشتری دارند و این بینش باعث میشود راحتتر صحبت کنند. به جای اینکه به خودتان بگویید “من نباید اشتباه کنم” به این فکر کنید که خودتان در زمانی که فارسی صحبت میکنید چقدر دچار اشتباه میشوید. اشتباهکردن امری طبیعی و اجتنابناپذیر است و باعث میشود سرعت یادگیری بیشتر شود.
2. تمرین در محیطهای حمایتکننده
محیطهای حمایتی، مانند گروههای تمرینی کوچک، دوستان همسطح یا پارتنرهای همسنوسال، میتوانند به طور قابلتوجهی اضطراب را کاهش دهند. در چنین محیطهایی، اگر اشتباه کنید تحقیر نمیشوید و میدانید که حمایت دریافت میکنید. این محیطها کمک میکنند تا راحتتر صحبت کنید و با ترستان روبهرو شوید.
3. تمرین تدریجی و ساختارمند
مواجههی تدریجی با موقعیتهای گفتاری، به کاهش اضطراب کمک میکند. مثلاً میتوانید با توضیحدادن یک عکس و یا صحبتکردن دربارهی فعالیتهای روزانه شروع کنید. جملههای ساده بسازید، آنها رو روی کاغذ بنویسید و یا با استفاده از تلفن همراهتان بگویید و ضبط کنید. میتوانید مقایل آینه بایستید و با خودتان مکالمه کنید. مطمئن باشید کسی که در آینه میبینید شما را قضاوت نخواهد کرد! این کارها را میتوانید به طور مستمر و روزانه تکرار کنید و وقتی که تسلط کافی پیدا کردید، آنوقت وارد گفتگوهای واقعیتر شوید. این نوع تمرین باعث میشود مغز کمکم به مکالمه عادت کند و نگرانیتان کاهش یابد.
4. افزایش مهارتهای پایه گفتاری
هرچه واژگان، استراتژیهای گفتاری و تسلط زبانی بالاتر باشد، اضطراب کمتر میشود. این بدان معناست که وقتی مغز میداند در مورد چه چیزی صحبت میکند، در موقعیتهای واقعی کمتر دچار اضطراب میشود. بنابراین با تمرین واژگان در موقعیتهای مختلف و ساختن جملههای واقعی، یادگیری ساختارهای کاربردی، و بالا بردن دانش زبانی، میتوان اضطراب را کاهش داد.
5. بازخورد مثبت و خودتنظیمی
دریافت بازخورد مثبت و ساختارمند باعث میشود زبانآموز بتواند اشتباهات خود را بهتر بفهمد و اصلاح کند. یادگیری بر اساس بازخورد سازنده باعث میشود هدف تمرین روشنتر شود و زبانآموز، از اشتباه کردن برای بهتر و کاملتر شدن استفاده کند.
سخن پایانی
ترس از صحبت کردن به زبان دوم همیشه وجود دارد، اما میتوان آن را کنترل کرد و میزان آن را کاهش داد. اگر بتوانیم ذهنیتمان را نسبت به اشتباهکردن تغییر دهیم و قدمبهقدم مهارتهای پایهی گفتاریمان را تقویت کنیم، ترس از صحبتکردن جای خود را به اشتیاق میدهد و مهارت گفتاریمان روزبهروز بهتر و حرف زدنمان روانتر و طبیعیتر میشود.
